Paracetamoli, i njohur edhe si acetaminofen, është një nga barnat më të përdorura në botë për trajtimin e dhimbjes dhe temperaturës së lartë. Për shkak të sigurisë relative dhe për faktin që alternativa si ibuprofeni apo aspirina, që bëjnë pjesë tek NSAID-et (barnat anti-inflamatore jo-steroide), shpesh nuk rekomandohen gjatë shtatzanisë, paracetamoli mbetet zgjedhja e parë për shumë gra shtatzëna. Por gjatë viteve të fundit janë ngritur debate në lidhje me ndikimin e tij të mundshëm tek zhvillimi i fëmijës, veçanërisht për çrregullimet neurozhvillimore si autizmi apo ADHD.
Një studim i gjerë suedez, i drejtuar nga studiues si Prof. Brian D’Onofrio në Universitetin e Indiana dhe kolegë të tij në Karolinska Institutet, analizoi të dhënat e mbi 2.4 milionë fëmijëve dhe përdori metoda të avancuara për të krahasuar vëllezër e motra të ekspozuar dhe jo të ekspozuar ndaj paracetamolit gjatë shtatzanisë. Rezultatet e këtij studimi, të publikuara në vitin 2021, treguan se pasi u morën parasysh faktorët gjenetikë dhe mjedisorë, nuk kishte prova për një lidhje shkak-pasojë mes përdorimit të paracetamolit dhe rrezikut për autizëm apo ADHD. Ky është një nga studimet më të mëdha dhe më të detajuar mbi këtë temë dhe shpesh citohet si argument se përdorimi i paracetamolit në doza të zakonshme është i sigurt gjatë shtatzanisë.
Një tjetër analizë e realizuar nga Harvard T.H. Chan School of Public Health dhe Icahn School of Medicine në Mount Sinai shqyrtoi rreth 46 studime të ndryshme. Studiuesit si Dr. Shanna Swan dhe Dr. Leonardo Trasande vunë re se disa prej studimeve tregonin lidhje statistikore mes përdorimit të paracetamolit gjatë shtatzanisë dhe rritjes së rrezikut për çrregullime neurozhvillimore tek fëmijët. Megjithatë ata theksuan se këto të dhëna nuk provojnë shkakësi dhe se kërkohen më shumë studime për të nxjerrë përfundime të sigurta. Kjo analizë u pasqyrua gjerësisht në media, por u shoqërua edhe me kritika, pasi shumë nga studimet e përfshira kishin kufizime metodologjike.
Në vitin 2024 revista JAMA botoi një studim të ri ku u përdor metoda e krahasimit mes vëllezërve e motrave brenda të njëjtës familje. Ky hulumtim përfshiu mbi një milion raste dhe tregoi se pas kontrollit për faktorët familjarë dhe gjenetikë, nuk u gjet lidhje domethënëse midis përdorimit të paracetamolit gjatë shtatzanisë dhe zhvillimit të autizmit apo ADHD. Rezultatet e këtij studimi përforcuan idenë se shumë nga lidhjet e raportuara më parë mund të jenë ndikuar nga faktorë të tjerë dhe jo nga vetë përdorimi i barnës.
Organizata Botërore e Shëndetësisë dhe Agjencia Evropiane e Barnave kanë deklaruar se deri më tani nuk ka prova përfundimtare që paracetamoli gjatë shtatzanisë shkakton autizëm. Rekomandimi i tyre mbetet i njëjtë: përdorimi i paracetamolit lejohet gjatë shtatzanisë, por gjithmonë në dozën më të ulët efektive dhe për kohën më të shkurtër të mundshme. Edhe American College of Obstetricians and Gynecologists ka theksuar se paracetamoli mbetet një nga opsionet më të sigurta për trajtimin e dhimbjes dhe etheve gjatë shtatzanisë dhe se nuk ka arsye për ndryshime në praktikën klinike.
Debati u përfshi edhe në sferën politike kur presidenti amerikan Donald Trump deklaroi publikisht se gratë shtatzëna duhet të shmangin Tylenol, duke aluduar për një lidhje me autizmin tek fëmijët. Këto deklarata u mbështetën tek disa analiza kërkimore si ajo e Harvard dhe Mount Sinai, por u kundërshtuan shpejt nga ekspertë të fushës. Studiues si Prof. Brian Lee nga Drexel University dhe Prof. Sven Sandin nga Karolinska kanë theksuar se të dhënat aktuale nuk mbështesin kufizime të gjera apo ndalim të përdorimit të paracetamolit në shtatzani.
Në përfundim, paracetamoli vazhdon të konsiderohet i sigurt për përdorim gjatë shtatzanisë kur merret në dozën e duhur dhe për periudha të shkurtra. Edhe pse disa studime kanë sugjeruar një lidhje të mundshme me çrregullime neurozhvillimore, provat më të besueshme deri tani nuk e kanë vërtetuar një gjë të tillë. Kjo do të thotë se përdorimi i paracetamolit nuk duhet të shkaktojë frikë tek gratë shtatzëna, por gjithmonë duhet të bëhet me udhëzimin e mjekut. Deklaratat politike si ato të Donald Trump nuk kanë bazë shkencore të fortë dhe aktualisht nuk ekziston asnjë provë që paracetamoli gjatë shtatzanisë të shkaktojë autizëm.